FLORA VE FAUNA

KAÇKAR DAĞLARI (FIRTINA VADİSİ) FLORA ve FAUNASI

“FLORA:Fırtına Havzasının da içinde bulunduğu yöre değişik zamanlarda farklı bilimsel araştırmalara konu olmuştur.Rize Florası ,vejetasyonu ve yöre ballarının polen analizi (TÜBİTAK Proje no:T.B.A.G-650,Prof.Dr.Adil Güner ve Ark.1987) konulu çalışmada yöreye ait toplam 1430 tür tesbit edilmiştir.Bu alanda 66’sı endemik yaklaşık 818 taksonun bulunduğu görülmektedir ki bu çok büyük bir zenginliktir.

North-east Turkey Black Sea Forest Project,Draft Botanical Survey,(Byfield,A.May 1995) adlı araştırmada , Fırtına Deresi’nde 145 nadir,24 nadir endemik tür bulunduğu ve endemizm oranının %17 olduğu belirtilmektedir.

Çamlıhemşin-Elevit vadisinin Milli Park Olabilirliğinin Araştırılması,(Kurdoğlu,O.1994)’nda vadinin tüm ekolojik ve kültürel kaynak değerleri yönünden değerlendirilmiş ve sonuçta milli park olabilirliği “çok yüksek” olarak bulunmuştur.Bu araştırmada yapılan ankete katılan yerli ve özellikle yabancı doğa koruma uzmanları ve araştırmacıların biyolojik özelliklere ve kaynak değerlerinin uluslar arası niteliğine genel olarak tam puana yakın tercihler kullandıkları görülmüştür.

Doğu Karadeniz Ormancılık Araştırma Müdürlüğü Raporu, alanın Şenyuva Mevkiinde yaklaşık 1.5 Ha büyüklüğünde kalın çaplı (10-18 cm.),boylu(6-8m.) şimşirlerden oluşan bir meşcere olduğu ve korunmaları için en hassas koruma statüsü olan Tabiatı Koruma Alanı olarak tefrik edilmesi teklif edilmektedir.

Doğu Karadeniz’in Doğal Yaşlı Ormanları konulu (O.Kurdoğlu,1996) araştırmada ise Dünyada hızla azalan ve en değerli ekosistremlerden biri olarak kabul edilen doğal ayaşlı ormanlar Milli Park’ın da dahil olduğu Fırtına Havzası’nın korunması gereken değerlerin başında geldiği ortaya konulmuştur.

Rize ili ve yöreleri ülkemizin bitki coğrafyası bakımından 3 büyük flora bölgesi olan Euro-Siberian,İrano-Turanian ve Mediterranean(Akdeniz) bölgelerinden Euro-Siberian flora bölgesinin Colchis(Kolşik) kesiminde kalmaktadır. Türkiyedeki Euro-Siberian flora alanı Ordu ili Melet Irmağı ile iki kesime ayrılmaktadır. Doğusunda kalan kesim Kolşik batısında kalan kesim ise Öksin olarak adlandırılmaktadır.

Genel olarak Kolşik Flora kesiminde kalan Rize ili Çamlıhemşin ilçesi sınırlarında Akdeniz Florası elementleri ile yer yer İran-Turan kökenli bitkiler de bulunmaktadır.

Bu üç gurup flora elementlerinden kuşkusuz en zengini Kolşik bitkilerdir.Yörede yapılan bazı araştırmalarda aşağıdaki Kolşik bitkiler tesbit edilmiştir.

Pice orientalis (Doğu Ladini), Abies nordmanniana (Doğu Karadeniz Göknarı), Pinus sylvestris (Sarıçam), Taxus baccata (Adi Porsuk), Fagus Orientalis Lipsky (Doğu Kayını), Ulmus glabra Huds (Dağ Karaağacı), Acer Cappadocicum Gledit (Doğu Karadeniz Akçaağacı )
Acer trautvetteri Medw. (Kayın Gövdeli Akçaağaç ),Acer platanoides (Çınar yapraklı Akçaağaç ),Castanea sativa Mill. (Anadolu Kestanesi )
Yalt (Sakallı Kızılağaç ),Tilla rubra (Kafkas Ihlamuru ),Ostrya carpinifolia (Gürgen yapraklı Kayacık ),Carpinus betulus (Adi gürgen ),
Diospyros lotus (Küçük Meyveli Trabzon Hurması ),Buxus sempervirens (Adi Şimşir ),Rhododendron ponticum (Mor çiçekli Orman Gülü ),
Rhododendron luteum Sweet (Sarı Çiçekli Orman Gülü ),Rhododendron smirnovii Trautv. (Pembe Çiçekli Orman Gülü ),
Rhodedendron cucasicum Pall. (Kafkas (Beyaz)Orman Gülü ),Rhododendron ungerni Trautv. (Kırmızı Orman Gülü ),Osmanthus decorus(Kasaplıgil Osmantus ), Quercus pontica ( doğu Karadeniz Meşesi ), Betula medwediewii Regel (Kızılağaç Yapraklı Huş ), Rhamnus imeretinus Booth. (Büyük Yapraklı Cehri ), Rosa villosa (Tüylü Kuşburnu ),

Akdeniz Kökenli Bitkiler

Erica arborea (Ağaç Funda ), Arbutus andrachne (Sandal ), Arbutus unedo (Kocayemiş ), Cistus creticus (Tüylü Laden ),
Cistus salviifolius (Adaçayı Yapraklı Laden ), Cotinus coggygria scop(Peruka Çalısı ), Rhus coriaria (Derici Sumağı ), Phillyrea latifolia (Akçakesme ),
Juniperus oxycedrus (Katran Ardıcı ), Ficus carica (İncir ), Ruscus aculeatus (Yabani Mersin ), Pistacia terebinthus (Palaestina), Engler (Menengiç ),
Colutea armena Boiss. (Patlangıç Çalısı ),

İran -Turan kökenli bitkiler

Syspirensis (İspir Meşesi ), Berberis crataegina (Siyah Meyveli Karamuk ), Paliurus spina(Karaçalı ), Acer tataricum (Tatar Akçaağacı ),
Celtis glabrata Stev.(Dahum) Celtis tournefortii Lam. (Doğu Çitlenbiği ), Astragalus microcephalus Willd. (Geven), Astragalus aureus Willd.(Sarı Geven ) Acantholimon libanoticum Bolss.(Kirpi Otu ), Salvia cryptantha Montbr.(Tüylü Adaçayı )

Çalı Vejetasyonu (Pseudomaki)

Yaklaşık 100-250 (300)m. Yükseltiye sahip zonda çeşitli nemcil ve kurakçıl karakterli çalılardan oluşan Pseudomaki adı verilen bir çalı formasyonu egemendir. Ülkemizin üç büyük flora bölgesi bitkilerini bir araya getiren ve bir fitososyolojik birlik oluşturmayan bu çalı formasyonunda aşğıda görülen çeşitli odunsu ve otsu bitkiler saptanmıştır.

Odunsu Taksonlar

Gürgen Yapraklı Kayacık, doğu Gürgeni, Sarı Çiçekli Orman Gülü, Sapsız Meşe, Defne, Ağızlık Çalısı, Adi Şimşir, Adi Karamuk, Siyah Meyveli Karamuk, Alıç, İncir, Sandal, Tüylü Laden, Akdeniz Defnesi, Katran Ardıcı, Yasemin, Kara Çalı, Taş Elmesı

Çalı formasyonu üzerinde 200 (300) -600 (800)m.arasında ise bir yapraklı orman zonu yer almaktadır.Ostryo-Carpinetum toplumu diye adlandırılabilen bu bitki toplumunda bulunan bitkisel elementler aşağıda görülmektedir.

Adi Gürgen, Gürgen Yapraklı Kayacık, Anadolu Kestanesi, Sakallı Kızılağaç, Çınar Yapraklı Akçaağaç, Ova Akçaağacı, İspir Meşesi
Ova Karaağacı, Sarıçam, Kokulu Ardıç, Boylu Ardıç

800-1400 (1900) m. yükseltiler arasında ise önce yapraklı orman formasyonunun ikinci toplumu olan Fagetum ormanları, sonra da iğne yapraklı orman toplumu olan Picetum toplumları yayılmaktadır. Bu geniş orman somunda saptanan bilgiler aşağıda belirtilmiştir:

Dogu Kayını, dağ Karaağacı, Kafkas Ihlamuru, Adi Gürgen, Karadeniz Akçaağacı, Çınar Yapraklı Akçaağaç, Istranca Meşesi, Doğu Karadeniz Meşesi, Akçaağaç Yapraklı Üvez , Kuş Üvezi, Titrek Kavak

1900-2100 (2400)m. yükseltiler arasında ise bir başka deyişle orman zonunun bitiminde Subalpine geçiş kesimlerinde tekrar bir çalı kuşağı ile karşılaşılmaktadır.Oldukça zengin bir floristik içeriğe sahip bu çalı kuşağının önemli taksonları şunlardır.

Kafkas Beyaz Orman Gülü, Pembe Orman Gülü, Kırmızı Orman Gülü, Kuş Üvezi, Tüylü Yabani Gül, dağ Yabani Gülü,
Mavi Meyveli Ayı Üzümü, Frenk Üzümü, Tüylü Kartopu, Titrek Kavak, Büyük Yapraklı Cehri.

YABAN HAYATI

Tatlısu Canlıları :

Fırtına deresi, bölgedeki diğer akarsularla birlikte bazı endemik balık türlerini de barındırmaktadır.Bu türler kahverengi veya yerli alabalık diye adlandırılan Salmo turutta ve bu türün denize inen varyetesi olan,yörede uneğ diye bilinen deniz alası yani Salmo turutta labrax’dır.

Deniz alası dünyada İskoçya ve İsveç gibi birkaç ülke dışında ülkemizde sadece Doğu Karadeniz bölgesinde bulunmaktadır.Nesli tükenmekte olan türlerden olup son yıllarda avlanma yasağı getirilmiştir.Deniz Alası, akarsuların hızlı,berrak,soğuk(14-16′) ve bol oksijenli(7 mg/l) kesimlerinde yaşamaktadır.Özellikle zemini taşlı ve çakıllı bölgeleri tercih ederler ve habitattaki herhangi bir değişime son derece duyarlıdırlar.Stenotermal soğuk su balıkları olduklarından günlük ve mevsimlik su sıcaklığı değişimlerine karşı da çok hassastırlar.Beslenme özelliği bakımından karnivon durlar.En fazla tercih ettikleri gıdalar arasında krustaseler, küçük balıklar ve mollusc’lar yer almaktadır.Beslenmek amacıyla ilkbahar ve yaz aylarında akarsuların aşağı havzalarına inerler. Kış aylarında ise üremek için berrak ve bol oksijenli akarsuların yukarı havzalarına ve küçük derelerin kaynak kısımlarında taşlı ve çakıllı yerleri vücut ve yüzgeç hareketleriyle oyarak açtıkları çukurlara yumurtalarını bırakırlar.Cinsi olgunluğa 3-4 yaşında ulaşan bu türlerin üreme peryotları ise eylül-ekim aylarında başlayıp,aralık-ocak aylarına kadar devam etmektedir.Bu esnadaki üreme göçü son derece stresli olmaları, hemen hemen hiç besin almamaları ortama adaptasyonlarını güçleştirmektedir.Ayrıca yumurta lama için yuva açımı da anaçları bitkin düşürmektedir.Deniz Alası’nın mevsimsel göçünde en önemli faktörlerden birisi de akarsuyun su seviyesidir.Su seviyesinin artması,deşarjında artışa yol açacağı için ve ayrıca nehir ağzındaki saliniteyi düşüreceğinden ozmotik regülasyonuınu kolaylaştıracaktır.Bu nedenle akarsu debisi dereden-denize,denizden-dereye doğru göçü etkileyen önemli bir faktördür.

Memeliler ve kuşlar:
Memeliler ve kuşlar bakımından da oldukça zengin bir türe ev sahipliği yapan kaçkarlar, Asya ve Kuzey Avrupadan gelen göçmen kuşlara Anadoluya giriş kapısı olarak da görev yapmaktadır. Bölgede görülen kuş türlerinden bazıları şunlardır: Sakallı Akbaba (Gypaetus barbatus), Kaya Kartalı (Aquila chrysaetos), Huş tavuğu (Tetrao mlokosiewiczi), Ur Keklik (Tetraogallus caspius), Gökçe Güvercin, Yeşil ağaç kakan, Aksırtlı ağaç kakan, Dağ bülbülü, Çizgili ötleğen, Sarı gaga, Kara tavuk, v.s dir.
Diğer bir tür de Bern sözleşmesi gereği koruma altına alınan sürüngenlerdir. Bunlardan bazıları; Baran engereği, Boynuzlu engerek, Klark kertenkelesi, Artvin kertenkelesi, gibi yöreye göre ad alan kertenkelelerin yanı sıra,Avusturya yılanı, Kafkas yılanı Eskülap yılanı, Hemşin yılanı(kör Yılan). Yılanların yanı sıra; Toprak kurbağası, Ova kurbağası, Siğilli kurbağa, Ağaç kurbağa sı, Gece kurbağası, Kafkas semenderi, Şeritli semender, Yarı sucul yılan, su yılanı gibi türlerde kaçkarlar ve de dolayısıyle Fırtına vadisi ve deresinde de bulunurlar.
Memeliler bakımından da oldukça zengin bir türü bağrında barındıran bölgede; Boz Ayı, Yaban keçisi, Çengel boynuzlu dağ keçisi, Karaca, Geyik, Yaban Domuzu, Kurt, Çakal, Vaşak, Yaban kedisi, Su samaru, Gelincik, Sansar, Porsuk, Yaban Tavşanı, gibi hayvan çeşitlerini sayabiliriz.

Yer yüzü, altından değerlidir