RİZE GENEL BİLGİ

RİZE:

GENEL BİLGİLER

R ize doğu karadeniz bölgesinde bulunmaktadır. Yüz ölçümü olarak en küçük toprağa sahip illerimizden biridir. Batısında Trabzonun – Of ileçsi; Doğusunda; Artvin- yusufeli ilçesi; güneyinde; Erzurum – İspit ilçesi olan şehrimizin kuzeyi tamamen Karadenizle kapanmıştır. Rize; Denize kıyısı olmasına karşın düzlük ve ova toprağı hiç yok denecek kadar azdır. Sahilden başlayan Doğu Karadeniz sıra dağları sahil şeridini engebelendirmektedir.. Aynı zamanda Kaçkarın bir kolu olan ve Rize Dağları ismi ile de bilinen bu dağların en yüksek kesimleri, Artvin-Rize sınırında ki Kaçkar Dağı (3.937 m.), Hunut Dağı (3.560 m.), Vacakar Dağı (3.458.m.), Çaymakçur Tepesi (3.420 m.)dir,

İ l sınırları içerisinde bir çok irili ufaklı akarsular mevcuttur. Özellikle ilk bahar aylarında bir nehir görüntüsü veren; Çağlayan (Abu), Fırtına, Arılı , Hemşin , Sabuncular Deresi, Büyük Dere, Balamya Çayı ile İkizdere bu akarsuların belli başlılarıdır. Rize dağları arasında; bir çok volkanik veya buzul gölleri bulunmaktadır.

Rize, sık ve gür tabii bitki örtüsüne sahip olup, sahil kesimlerde: kızılağaç, gürgen, orman gülü, kestane ve bir çok odunsu ve çalımsı bitkiler görülürken; yüksek kesimlerde bitki örtüsünün değiştiği ve bu sahil bitkilerine yükseklerde pek rastlanılmadığı görülür. Belli rakımdan sonra bitki örtüsünün değişik olarak görülmesi bölge ekolojisini ayrıcalıklı kılmaktadır.Yüksek kesimlerde ise; karaçam, şimşir v.s ağaçlarından oluşan ormanlar bulunmaktadır

Alçak alanlarda denize neredeyse sıfır nokta da çay tarlaları, narenciye bahçeleri, kızıl ağaçların oluşturduğu bitki örtüsü vardır. Rize’de ormanlar yaklaşık olarak 2.500-2.700 m. yüksekliklerde sona erer ve yerini çayırlara ve çiçeklere bırakır.

Türkiye’nin en çok yağış alan bölgesidir. Bu özelliğinden ötürü, dört mevsim yeşillikler içerisindedir. metre kareye yılda son yıllarda iklim değişikliklerinden ötürü azalma olsa da yine 2000-2500 kg. yağış düşmektedir.

İLİN EKONOMİSİ

H er ne kadar bazı kaynaklar tarafından; hayvancılık, ormancılık, el dokumacılığı, turizm, ahşap gemi yapımcılığına dayandığı var sayılsa da, bölgede son yıllarda ciddi bir hayvancılık ve ormancılıktan söz edilemez. Asıl ekonomisini teşkil eden çay tarımı dır. Türkiye’de üretilen çayın büyük bir kısmı burada yetişmektedir. Çayın 1950 lı yıllardan sonra üretilmesiyle beraber çay sektörüde oluşmuştur. Açılan fabrikalarda yöre ekonomisinin temel unsurları olmuştur. Çay tarımından önce ve çay tarımının ve tarlalarının yaygınlaşmadığı dönemlerde yöre de; mısır, fındık, özellikle Pazar ilçesinde puroluk tütün ve pirinç tarımı yapılmaktaydı. Günümüzde hayvancılık dolayısıyla yaylacılık artık hobi düzeyine inmiş, insanlar alışkanlıkları gereği yaylalara çıkar olmuşlar. Bütün bunların yanında alternatif bitki tarımları geliştirilmeye çalışılmaktadır. Kivi tarımının geliştirilmesi yanında, asma üzümlerinin de ekonomiye katılması yönünde çabalar harcanmaktadır. Arıcılık kısıtlı zaman ve koşullarda yapılmakta olmasına rağmen bitki özelliğinden ötürü Anzer de elde edilen balın ayrıca önemi büyüktür. Anzer balının ünü artık ülke sınırlarını aşmış bulunmaktadır.

Rize’de sanayi hiç yok denecek kadar azdır. Ancak çay fabrikaları bacası tüten kurumlar olarak istihdam kaynağı oluşturmaktadırlar. Bu fabrikalar sezonluk olduğundan Rize işsizlik oranının yüksek olduğu illerimizden biridir ve sürekli dışarıya göç vermektedir.

S on yıllarda sivil toplum kuruluşlarının ve çeşitli yerel Internet sitelerinin katkılarıyla bölgenin tanıtımı asgari anlamda sağlanmış olup, bu sayede yörede turistik bir canlanma görülmektedir. Özellikle dağ ve yayla turizminin yanında, derelerde yapılan rafting ve benzeri sportif faaliyetlerde dikkat çekmektedir.

RİZENİN TARİHİ VE TARİHÇESİ :
Rizenin ismi nereden gelmektedir? Rize’nin ismi konusunda farklı görüşler ortaya sürülmektedir. Ancak bu konuda kesin bir araştırma yapılmadığı bu çelişkili ve farklı öngörülerden anlaşılmaktadır. Kimine göre Rize’nin ismi belge gösterilemeyen kaynaklarda; Rhizion, Rhizus, Rhition, Riso, Risso, Risum olarak geçmektedir. Bütün bunlara karşın tahmini en doğru bilgi olarak; Helence dağ eteği anlamına gelen Riza/ Rize gelmektedir. Aynı zamanda lazca da buluşma yeri anlamına geldiği için bu ismin verilmiş olabileceğini de ileri süren kaynaklar olsa da, denildiği gibi doğruya yakını helence sözcüğün anlamıdır.

Rize’nin tarihi hakkında biraz daha detaylı bilgiyi, çeşitli kaynaklardan elde ettiğimiz verilere göre şöyle özetleyebiliriz.

“Rize şehri ve Rize kalesi bu kazanın merkezini teşkil etmekte idi. Kasaba, Kanuni Sultan Süleyman devri baslarında,215 Hıristiyan hanesi ,iki yeni Müslüman hanesi ve 41 bastine resmine tabi haneden mürekkepti. 3 değirmeni ve Ayo Randor manastırına ait vakıflar da burada idi.Bu kaza dahilinde mirliva hasları 8 köy ve 35 mahalle 2225 hane ( 162 Müslüman,2063 Hıristiyan ) ve 2550 nefer ile 192.681 akçe gelir temin
ediliyordu. Zaim ve diğer dirlik tımarları ise , bu kaza hudutları içinde , 21 köyde 3927 hane ( 310 Müslüman,3617
Hıristiyan) ve 4563 nefer ile 306.500 akceyi buluyordu.Rize seraskeri Veysi vl. Mustafa idi ve tımarı Rize,ye bağlı Cikara köyünde (bu köy belki bugünkü teşkilatta mevcut Çukurlu köyüdür) 9 hane, 8 Hıristiyan,2 yeni Müslüman idi.Burası evvelce, tahrir kaydına göre, “Gürcü Kafirin imiş” ve Padişahın emriyle tımar olmuştu…….

40 Hıristiyan hanesine mukabil 30 yeni Müslüman hanesi bulunan bu bölgede İslamiyetin bu tarihte daha fazla yayılmış olduğunu göstermektedir. Rize kalesi müstahfizlari şayisi 31 idi ve kethüdaları da Hasan Siyah vl.Aydın idi. Tımarı Mozara köyünde bulunuyordu.Birde Rize de eski kale vardı. Bununda bir kethüdası mevcuttu. Rize,ye bağlı Tunik köyünde bir müdahale münasebetiyle mali statüleri şöylece tespit edilmişti: “Mezkur karyenin reayası tekür zamanından beri işbu karyede mütemekkin olup öşürleri sahib-i tımara kaydolup kefere taifesinden ahar kimseler tekür zamanında bu karyede mülkümüz var deyü ve kanun olmagin refolunup sahib-i tımara öşrün verdikten sonra ahar kimseye öşür vermeyeler deyü emrolundu”
Rize kalesi müstahfizlari cemaatinin Rize kazası dahilindeki tımarları mecmuu geliri,Kanuni Sultan Süleyman devri (1522) başlarında, 47.784 akçe görünmektedir”

RİZENİN TARİHİ VE TURİSTİK YERLERİ:

Oldukça eski bir yerleşim konumunda görülen şehirin sınırları içerisinde kalan bir çok tarihi esere rastlamak olasıdır. Bu tarihi eserlerin günümüğze kadar kalıntı düzeyinde de olsa, belli başlıları şunlardır;

Rize Kalesi : İl merkezinin güneybatısındadır.1314-1330 tarihleri arasında Cenevizliler tarafından yaptırıldığı sanılmaktadır. Deniz yüzeyinden 160 m yükselikte olan kalenin surları 15-20 m yüksekliktedir. Kalenin çevresinde savunma hendeği yoktur.
Zelek Kalesi: Çayeli- Pazar sınırındaki eski tünelin üstünde yıkıntı halinde bulunmaktadır. Kale’nin 12. yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır.

Kız Kalesi (Kız kulesi): İlçe merkezi Pazar’ın batı girişinde, denizin içindeki büyük bir kaya üzerindedir. 8.yüzyıl Bizans yapısıdır. Deniz feneri olarak yıllardır Pazarın sahilinde hızmet vermektedir. Sahil yolunun hemen yanından geçmesi bu özelliğini bozmuş,tarihi görüntüsünü olumsuz etkilemiştir.

Kale-i Bala : Çamlıhemşin’in 40 km güneyinde, kendi adıyla anılan, Kale-i Bala köyünde bulunmaktadır.(Kale i bala köyünün adı bir kaç kez değiştirilmiştir. Önce kale ibala olan köyün adı, Cumhuriyet yıllarında çıkarılan kanundan sonra Hisarcık olmuş, daha sonra tekrar Kale olarak değiştirilmiştir. Bu gün köyün adı kayıtlarda Kale olarak geçmektedir.) Yukarı kale anlamınada gelen Kale i Bala nın 16 burcu ve bir gözetleme kulesi bulunmaktadır. Aşağı kale anlamına gelen ve bu gün zil kale olarak adlandırılan kalenin adının bazı kaynaklarca, aslında kale i Zir(Aşağı kale) olarak adı anılmaktadır. Kale i bala ile Zir kale nin ortak mimari özellikleri olduğu söylenmektedir.

Zilkale : Çamlıhemşin’in 12 km güneyinde yüksek bir tepenin üzerinde vadiye hakim bir noktada bulunmaktadır. 6.yüzyılda Bizanslılar tarafından yapıldığı sanılan kalenin 8 burcu ve gözetlem kulesi vardır. Kalenin savunma hendeği durumundaki Zil Deresine bir merdivenle inilir. Kalede su sarnıçları, erzak ambarları ve konak kalıntılarına rastlanır. Yukarıda saydığımız eserlerin yanında; İyice bakımsız ve enkaz halinde bazı kale kalıntılarıda bilinmektedir. Pazar Kalecik Sivri Kale, Pazar Cihar Kale bunlardan başlıcalarıdır.

Bu tarihi eserlere eklenecek diğer tarihi yapıların başında da camiler gelmektedir.

İskender Cafer Paşa Camisi (1570), Kale Camisi (1658), Orta Cami (1737), Reşadiye Camisi (1671), Değirmendere Camisi (1786), Şeyh Camisi (1711), Ardeşen Ekşioğlu Camisi (1869), Ardeşen Seslikaya Köyü Camisi (1801), Yukarı Durak Camisi (1743),Çayeli Cafer Paşa Camisi (1467), Ormancık Camisi (1826), Güneysu Kıbledağ Camisi (1862), Hemşin Baltacılı Camisi (1791), Pazar Yücehisar Camisi (1799), Bu yapıların belli başlılarıdır.

Tarihi yapılarının yanında bölgenin dikkat çeken ve turizme açılan bir başka özellikleride içme suları ve kaplıcalarıdır. Bu içme suyu ve kaplıcalarının başlıcaları ise bunlardır.

Ayder Kaplıcası : Kaçkar Dağlarının yamaçlarında yer alan Ayder Kaplıcasına Çamlıhemşinden 18m lik bir dağ yoluyla ulaşılır. Oligometalik, termal ve radyoaktif olan kaplıcanın suları, mide, bağırsak ve böbrek hastalarına iyi gelir.

Andon İçmesi : Rize’den 30 km uzaktadır. Karbondioksitli, demirli, alkalin, acı ve bikarbonatlı olan sular, karaciğer, safrakesesi, mide ve bağırsak hastalıklarına iyi gelir. Gut hastalıklarına iyi gelir. Gut hastaları ve zayıflamak isteyenler buraya gelir.

İkizdere (Şimşirli) İçmesi : Rize’ye 53 km uzaklıktadır. Bol karbondioksitli olan içme, sindirimi kolaylaştırır. Bunların yanında çeşitli maden sularının varlıkları da bilinmesine karşın turizme katkı sağlayabilecek yapılanma ve tanıtıma gişdilememiştir. Bu sular çeşitli ad altında ifade edilen maden sularıdır. Örneğin Kale i bala köyünde Acı su diye tabir edilen bir içme mevcuttur.

Kaçkardağlarının milli park alanı ilan edilen büyük bir bölümüde Rize il sınırları içerisinde, Çamlıhemşin de bulunmaktadır. Ayrıca Dağların doruk noktalarında ve ya yakın noktalarında çok sayıda irili ufaklı, kimilerine göre buzul, kimilerine göre ise krater gölleri mevcuttur. Gezginler tarafından dikkat çeken ve ziyaretcilerin görme programlarında olan bu göllerinde ayrıca turistik değeri olduğu bir gerçektir.

Rize ilinin ilçeleri :

Ardeşen, Çamlıheşin, Çayeli, Derepazarı, Fındıklı, Güneysu, Hemşin, İkizdere, İyidere, Kalkandere ve Pazar’dır.

Adacami—————–Koriloz
Ağaçlı —————— Kament
Akarçeşme ————- Ignest-i Rum
Akçaköy —————–Romanoz-ı Rum
Akpınar —————–Kalamoz
Alipaşa —————–Sevelos
Anbarlık —————-Anbarlık
Atmeydanı ————–Vonit-i Rum
Azaklı Hoca ————-Sakrık

Bağdadlı —————————
Bahaddin Paşa
Balıkçılar
Balsuyu
Beşikçiler
Bıldırcın
Büyükköy
Haldoz
Hama
Hamaynoz
Çancol
Litmiyoz
Hanes
Gorgor

Camidağı
Camiönü
Ceran
Çakmakçılar
Çamlıbel
Çanakçeşme
Çarşı
Çeşmeli
Çiftekavak
Çiftlik
Çorapçılar Mağloz
Arkotil
Romanoz-ı İslam
Playmanoz
Hacenoz
Kayluklar
Paşyan
Makasi
Argoloz-ı İslam
Zavendik
Saraho Dağınıksu
Dağsuyu
Dere
Derepazarı
Dörtyolağzı
Dumankaya Godori
Çarıhor
Penduz
Palanduz
Peşeyan-ı Rum
Polimnoz Ekmekçiler
Elmalı
Emineddin
Eriklimanı
Eskikale Arkılıkoz
Salarha Kaçıran
Emineddin
Malpet
Aytanoz Çakara Fenerköy
Fethibey Hortoz
Espet Gölgeli
Gülbahar Sultan
Gündoğdu
Güneşli
Gürgen Şatroz
Kovaroz
Fetekoz
Salarha Kaptes
Gürgen Halatçı
Hamzabey
Hemdemoğlu
Hendek
Hoşköy Filyoz
Harik Marnoz
Sanoz
Feri
Harel İbadet
İrşadiye
İslahiye
İslampaşa Ahangöz
Roş
Kanboz Kaşatoz
Hamrik Kabak
Kale
Kalecik
Kaledibi
Kanbursırtı
Kaplıca
Karasu
Karayemiş
Kavaklar
Kayaköprü
Kemaliye
Kıbledağı
Koncevanoz
Kale
Mavrant
Emineddin-i Rum
Ignest-i İslam
Büyük Samrı
Karasu
Karayemiş
Argaloz-ı Rum
Letenkuz
Salarha Aynaroz
Setoz
Kırıklar
Kışlak
Kiremitli
Kokulukaya
Kömürcülü
Köprülü
Köşklü
Kutucular
Kututaş
Küçükcami
Küçükçayır
Küçükyurt Kanreva
Konyan
Kalohraf
Likosi
Salarha Sengöz
Fosa
Viranlar
Merankuz
Peteros
Viroz
Andon
Küçük Samri Lazlar

Mecidiye
Mermerdelen
Muradiye
Müderrisler
Müftü

Namıkye
Nusretli

Ortapazar
Lazlar

Mirekaloz
Kamaşnoz
Salarha
Iverit
Müftü

Katla
Orta Kanboz

Umma
Paşaköy
Pehlivantaş
Pekmezli
Peştemalci
Pazar
Pehlivanlar
Pilavdağı
Piri Çelebi
Portakallık Kalothin
Canpolat
Gotoz
Üstüpiler
Mişuna
Pripol
Diger Agnest
Piri Çelebi
Diğer Halduz
Sahilköy
Sandıklı
Sandıktaş
Saray
Sarıyer
Selamet
Sepetçiler
Sinekli
Soğukçeşme
Söğütlü
Subaşı
Sütlüce Liparit
Sandık
Hanbezi
Çakalnar
Maş
Nefs-i Kanboz
Holitoz
Sahor
Hohol
Arşota
Koliça
Arun Tarikler
Taşlık
Taşcami
Taşhane
Taşlıdere
Taşpınar
Tepebaşı
Tepecik
Tersane
Tophane
Tuğlalı Tarklar
Kozandinoz
Yukarı Kanboz
Salanduz
Ashoroz
Sabuncak
Sengaz
Vonit-i rum
Makalavoz
Babik
Mahanca Ulucami
Uzun
Uzunkaya
Üçkaya Hazavit
Rados
Rusya Yalı
Umma Tuğlu Vakıfçeşme
Veliköy Piri Çelebi-i Rum
Vila Yağlıtaş
Yanıktaş
Yapraklar
Yaylacılar
Yemişlik
Yeniköy

Zincirli Köprü
Kankalanoz
Argaloz
Yapraklar
Maskilikos
Serandinoz
Yeniköy

Potça Kaçran

RİZE MERKEZ KÖY VE MAHALLELERİ ESKİ VE YENİ ADLARI

YENİ ESKİ YENİ ESKİ
Adacami
Ağaçlı
Akarçeşme
Akçaköy
Akpınar
Alipaşa
Anbarlık
Atmeydanı
Azaklı Hoca
Koriloz
Kament
Ignest-i Rum
Romanoz-ı Rum
Kalamoz
Sevelos
Anbarlık
Vonit-i Rum
Sakrık
Bağdadlı
Bahaddin Paşa
Balıkçılar
Balsuyu
Beşikçiler
Bıldırcın
Büyükköy
Haldoz
Hama
Hamaynoz
Çancol
Litmiyoz
Hanes
Gorgor
Camidağı
Camiönü
Ceran
Çakmakçılar
Çamlıbel
Çanakçeşme
Çarşı
Çeşmeli
Çiftekavak
Çiftlik
Çorapçılar
Mağloz
Arkotil
Romanoz-ı İslam
Playmanoz
Hacenoz
Kayluklar
Paşyan
Makasi
Argoloz-ı İslam
Zavendik
Saraho
Dağınıksu
Dağsuyu
Dere
Derepazarı
Dörtyolağzı
Dumankaya
Godori
Çarıhor
Penduz
Palanduz
Peşeyan-ı Rum
Polimnoz
Ekmekçiler
Elmalı
Emineddin
Eriklimanı
Eskikale
Arkılıkoz
Salarha Kaçıran
Emineddin
Malpet
Aytanoz Çakara
Fenerköy
Fethibey
Hortoz
Espet

Yer yüzü, altından değerlidir